Macht maakt blind: hoe je als leidinggevende bewust perspectief blijft houden

Macht maakt blind: hoe je als leidinggevende bewust perspectief blijft nemen

Wat doet macht met leiderschap?

Leidinggeven geeft invloed. Je beslist mee over prioriteiten, taken, doelen, evaluaties, doorgroeikansen en soms zelfs over de toekomst van mensen in de organisatie.

Dat is normaal. Zonder invloed kun je moeilijk leidinggeven.

Toch zit daar ook een risico in. Want hoe meer invloed je krijgt, hoe gemakkelijker je denkt dat jouw beeld van de werkelijkheid het juiste beeld is. Je ziet de situatie vanuit jouw positie, jouw informatie, jouw druk, jouw deadlines en jouw verantwoordelijkheid.

Alleen: jouw medewerkers kijken vaak vanuit een andere werkelijkheid. Zij zien andere details. Zij voelen andere spanningen. Zij weten soms beter wat er leeft bij klanten, collega’s of in de dagelijkse uitvoering. Als je dat perspectief niet meer meeneemt, word je als leider minder effectief. Niet omdat je onbekwaam bent. Wel omdat je te weinig ziet.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over macht en perspectiefname?

Onderzoekers Adam Galinsky, Joe Magee, M. Ena Inesi en Deborah Gruenfeld onderzochten de relatie tussen macht en perspectiefname. In hun artikel Power and perspectives not taken tonen ze aan dat macht samenhangt met een verminderde neiging om het perspectief van anderen spontaan in te nemen.

In één van hun experimenten waren deelnemers die zich machtiger voelden minder geneigd om zich visueel in het standpunt van een ander te verplaatsen. Ook vonden de onderzoekers dat macht de nauwkeurigheid kan verminderen waarmee mensen emoties bij anderen inschatten.

Dat is bijzonder relevant voor leidinggevenden. Want leiderschap vraagt niet alleen dat je richting geeft. Het vraagt ook dat je ziet wat jouw richting doet met anderen.

Macht maakt niet slecht, macht maakt selectief

Het is belangrijk om hier zorgvuldig te blijven. Macht maakt je niet automatisch egoïstisch, hard of ongevoelig. Zo eenvoudig is het niet.

Maar macht kan je aandacht versmallen. Als leidinggevende ben je vaak bezig met resultaten, planning, klanten, directie, cijfers, problemen en beslissingen. Dat zijn allemaal legitieme zaken. Alleen kan die focus ervoor zorgen dat je minder aandacht hebt voor wat mensen ervaren.

• Je hoort de woorden, maar mist de twijfel.
• Je ziet de output, maar mist de overbelasting.
• Je vraagt om eigenaarschap, maar merkt niet dat mensen vooral duidelijkheid nodig hebben.
• Je stuurt op resultaat, maar voelt niet dat het vertrouwen onder druk staat.

Daar ontstaat de blinde vlek. En juist daarom past dit thema zo goed bij bewust leiderschap. In het IMPACT Leiderschapswiel hoort dit vooral bij de eerste spaak: Ik weet wat ik wil.

Een herkenbare situatie

Stel: je team heeft een drukke periode achter de rug. Jij ziet dat de resultaten achterblijven. In de vergadering zeg je:

Voor jou klinkt dat logisch. Je wilt overzicht. Je wilt sneller kunnen bijsturen. Je wilt problemen vroeger zien.

Maar in het team gebeurt iets anders:

• Eén medewerker denkt: “Hij vertrouwt ons dus niet.”
• Een andere denkt: “Nog een extra rapportering erbij.”
• Iemand anders denkt: “Als ik eerlijk zeg dat mijn planning niet lukt, krijg ik kritiek.”
• Nog iemand denkt: “Weer controle in plaats van hulp.”

Jij wilde duidelijkheid creëren. Het team ervaart extra druk. Wie heeft gelijk? Misschien allebei een beetje. En precies daar begint leiderschap.

Drie signalen dat je perspectief verliest

Je hoeft niet te wachten tot mensen afhaken. Er zijn signalen die erop wijzen dat je als leidinggevende te veel vanuit je eigen positie kijkt.

1. Je wordt sneller ongeduldig

Je denkt: “Waarom begrijpen ze dit nu nog niet?” Dat is vaak een teken dat je niet meer onderzoekt wat de ander nog nodig heeft.

Misschien is het doel duidelijk, maar de prioriteit niet. Misschien is de richting helder, maar ontbreken middelen. Misschien is de boodschap aangekomen, maar is er geen vertrouwen in de haalbaarheid.

2. Je vult te snel in

Je denkt te weten waarom iemand iets doet. “Hij is niet gemotiveerd.” “Zij neemt geen eigenaarschap.” “Dat team wil gewoon niet veranderen.”

Soms klopt dat. Vaak is het maar een deel van het verhaal. Achter gedrag zit meestal een reden. Niet altijd een goede reden, maar wel een reden die je eerst moet begrijpen voor je effectief kunt sturen.

3. Je krijgt minder tegenspraak

Als niemand je nog tegenspreekt, kan dat twee dingen betekenen. Ofwel heb je altijd gelijk. Ofwel zeggen mensen niet meer wat ze echt denken.

Dat tweede komt vaker voor. Voor een leidinggevende is stilte gevaarlijk. Niet de rustige stilte van vertrouwen, maar de ingehouden stilte van mensen die denken: “Laat maar, het heeft toch geen zin.”

Bewust perspectief nemen als leiderschapsvaardigheid

Perspectief nemen betekent niet dat je met iedereen akkoord moet gaan. Het betekent ook niet dat je elke beslissing samen moet nemen. Leidinggeven vraagt soms dat je knopen doorhakt.

Maar perspectief nemen betekent wel dat je vóór je beslist, corrigeert of versnelt, even onderzoekt:

• Wat ziet de ander dat ik niet zie?
• Wat voelt de ander dat ik niet voel?
• Wat weet de ander dat ik niet weet?
• Wat betekent mijn beslissing voor het dagelijkse werk van mijn team?

Dat is geen vertraging. Dat is betere voorbereiding. Een leider die perspectief neemt, blijft steviger staan. Niet zachter uit onzekerheid, maar sterker door vollediger te kijken.

Vragen die je als leider vaker mag stellen

Wil je minder blind worden voor het perspectief van je team? Stel dan vaker eenvoudige vragen. Niet als trucje. Wel met echte belangstelling.

• “Wat zie jij dat ik misschien mis?”
• “Wat is volgens jou het grootste risico in dit plan?”
• “Wat heb jij nodig om dit goed te kunnen doen?”
• “Wat maakt dit moeilijker dan het lijkt?”
• “Waar moeten we volgens jou eerst duidelijkheid over krijgen?”

Let vooral op wat er gebeurt na je vraag. Geef mensen tijd om te antwoorden. Onderbreek niet te snel. Verdedig je eerste idee niet meteen. Anders leren mensen dat jouw vraag eigenlijk geen vraag was, maar een omweg naar jouw gelijk.

De koppeling met IMPACT

Binnen het IMPACT Leiderschapswiel raakt dit onderwerp meerdere spaken.

• Ik weet wat ik wil: ben ik mij bewust van mijn eigen positie, invloed en blinde vlekken?
• Mijn team is er klaar voor: begrijpt mijn team niet alleen wat ik wil, maar voel ik ook wat zij nodig hebben?
• Coachen van mijn team: stel ik vragen, luister ik en help ik mensen groeien zonder hun werkelijkheid over te nemen of te negeren?
• Telkens samen genieten: werk ik aan samenwerking waarin mensen merken dat ik niet alleen over hen beslis, maar ook naar hen kijk en luister?

Conclusie: blijf kijken door de ogen van je team

Macht hoort bij leiderschap. Invloed ook. Beslissingen nemen ook.

Maar hoe meer invloed je hebt, hoe belangrijker het wordt om bewust te blijven luisteren. Niet omdat je zwak bent. Niet omdat iedereen altijd zijn zin moet krijgen. Maar omdat je als leider betere beslissingen neemt wanneer je de werkelijkheid van je mensen meeneemt.

De vraag is dus niet: heb ik macht?

De betere vraag is: blijf ik menselijk genoeg om te zien wat mijn macht met anderen doet?

Neem vandaag vijf minuten. Denk aan één beslissing die je binnenkort moet nemen. Schrijf op wat jij ziet. Schrijf daarna op wat je team mogelijk ziet. En stel morgen één vraag die je anders misschien niet had gesteld.