Leider ken jezelf: ontwikkel je zelfkennis

Leidinggeven begint niet bij je team

Veel leidinggevenden starten met een heel begrijpelijke vraag: hoe krijg ik mijn team beter mee?

Maar vaak komt daar een eerdere vraag voor: hoe kom ik zelf over als leidinggevende?

Dat is niet altijd een comfortabele vraag. Je kijkt dan niet alleen naar je medewerkers, de planning of de resultaten. Je kijkt ook naar jezelf. Naar je overtuigingen. Naar je automatische reacties. Naar wat je uitstraalt als het spannend wordt.

Binnen het IMPACT Leiderschapswiel hoort dit bij de I: Ik weet wat ik wil. In Benedicts benadering begint leidinggeven bij bewust worden: wie ben ik als leider, wat wil ik betekenen en welk effect heeft mijn gedrag op anderen?

Wat is zelfkennis voor een leidinggevende?

Zelfkennis betekent dat je zicht krijgt op jezelf als mens én als leider.

Het gaat onder meer over:

• je waarden;
• je sterktes;
• je valkuilen;
• je emoties onder druk;
• je manier van communiceren;
• je behoefte aan controle;
• je overtuigingen over mensen;
• je effect op het team.

Zelfkennis is dus meer dan weten waar je goed in bent. Het is ook durven zien waar je gedrag niet helpt.

Een leidinggevende die zichzelf kent, hoeft niet perfect te zijn. Integendeel. Zelfkennis maakt je menselijker. Je kunt duidelijker zeggen: “Dit ligt mij goed”, maar ook: “Hier moet ik op letten.”

Waarom zelfkennis betere leiders maakt

Leiderschap gebeurt altijd in relatie met anderen. Je kunt jezelf een goede leider vinden, maar uiteindelijk merkt je team vooral jouw gedrag.

Onderzoek naar leader-member exchange laat zien dat de kwaliteit van de relatie tussen leidinggevende en medewerker samenhangt met taakprestatie, extra inzet en minder contraproductief gedrag. Met andere woorden: de manier waarop jij relaties bouwt, doet ertoe.

Zelfkennis helpt daarbij omdat je sneller merkt:

• wanneer je te snel advies geeft;
• wanneer je vooral luistert om te reageren;
• wanneer je kritiek persoonlijk neemt;
• wanneer je vanuit controle stuurt;
• wanneer je spanning vermijdt;
• wanneer je te weinig richting geeft.

Wie dat niet ziet, blijft vaak hetzelfde patroon herhalen. Wie het wel ziet, krijgt keuzevrijheid.

Zelfkennis en bescheiden leiderschap

Zelfkennis hangt nauw samen met bescheiden leiderschap. Dat betekent niet dat je onzeker of besluiteloos bent. Bescheiden leiderschap betekent dat je je sterktes kent, maar ook erkent dat je niet alles weet.

Een meta-analyse over humble leadership beschrijft bescheiden leiderschap als een leiderschapsvorm die positieve uitkomsten kan ondersteunen, onder meer doordat leiders openstaan voor feedback, anderen waarderen en bereid zijn te leren.

Voor leidinggevenden is dat bijzonder praktisch. Je hoeft niet op elke vraag onmiddellijk een antwoord te hebben. Je hoeft niet altijd de slimste in de kamer te zijn. Je hoeft niet te doen alsof je onaantastbaar bent.

Je mag richting geven én leren. Je mag duidelijk zijn én vragen stellen. Je mag leiden zonder jezelf groter te maken dan nodig.

De valkuil: zelfkennis verwarren met zelfkritiek

Zelfkennis is niet hetzelfde als jezelf voortdurend beoordelen.

Sommige leidinggevenden slaan door in analyse. Ze vragen zich na elk gesprek af of ze het wel goed gedaan hebben. Ze blijven piekeren over één zin, één reactie of één moeilijk moment.

Dat is geen zelfkennis meer. Dat is zelfkritiek.

Zelfkennis is rustiger. Het gaat niet over jezelf kleiner maken, maar over eerlijk kijken. Niet om jezelf te veroordelen, wel om bewuster te kiezen.

Een goede vraag is niet: “Wat is er mis met mij?” Een betere vraag is: “Wat gebeurde er, wat was mijn aandeel en wat kan ik de volgende keer bewuster doen?”

De I van IMPACT: ik weet wat ik wil

Binnen de IMPACT-methode start leiderschap bij richting. Niet alleen richting voor je team, maar ook richting voor jezelf.

Wat voor leider wil jij zijn?

Wil je vooral controle houden? Wil je mensen laten groeien? Wil je rust brengen? Wil je duidelijkheid geven? Wil je vertrouwen bouwen? Wil je resultaten behalen zonder mensen uit te putten?

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Maar je moet wel weten waar je voor staat. Anders word je geleid door de waan van de dag, door de druk van boven of door de emoties van het moment.

Praktische oefening: jouw leiderschapsspiegel

Neem tien minuten en beantwoord deze vragen schriftelijk:

1. Waar wil ik als leidinggevende om bekendstaan?
2. Welk gedrag van mij helpt mijn team echt?
3. Welk gedrag van mij maakt het soms moeilijker?
4. Wat gebeurt er met mij onder druk?
5. Welke feedback hoor ik vaker, maar schuif ik te snel opzij?
6. Wat wil ik de komende maand bewust oefenen?

Vraag daarna aan twee mensen die je vertrouwt: “Wat is één kwaliteit die ik als leidinggevende vaker mag inzetten, en wat is één gedrag waar ik alerter op mag zijn?”

Luister. Verdedig je niet. Bedank hen. Denk er later rustig over na.

Conclusie: wie zichzelf beter kent, leidt bewuster

Zelfkennis maakt je geen perfecte leider. Gelukkig maar.

Zelfkennis maakt je wel bewuster. Je ziet sneller wat je doet, waarom je het doet en welk effect het heeft. Daardoor kun je beter kiezen. Rustiger reageren. Duidelijker communiceren. Menselijker leiden.

Sterker leidinggeven begint dus niet met harder werken aan je team. Het begint met eerlijker kijken naar jezelf.

Leider, sta op. Begin bij jezelf.